Water bergen



Set VN link, Property name = Context, Property VN name = Context

Model link = ZW Water bergen

Result = ZW Zoet water in Zeeland VN

End Set VN link


Set VN link, Property name = Produces, Property VN name = Produces

Model link = ZW Water bergen

Result =

End Set VN link


Set VN link, Property name = Consumes, Property VN name = Consumes

Model link = ZW Water bergen

Result =

End Set VN link


Set VN link, Property name = Part of, Property VN name = Part of

Model link = ZW Water bergen

Result = ZW Versterken zoetwatersituatie in Zeeland VN

End Set VN link


Set VN link, Property name = Instance of, Property VN name = Instance of

Model link = ZW Water bergen

Result =

End Set VN link


Set VN link, Property name = Concerns, Property VN name = Concerns

Model link = ZW Water bergen

Result =

End Set VN link










Neerslag is voor Zeeland de belangrijkste bron van zoet water. De regen valt overwegend in periodes wanneer er geen behoefte aan is en de vraag piekt in de droge periodes. Onderzocht wordt hoe het winterse overschot het beste op te slaan om in de zomer te benutten.

Wateropslag in bekkens

Het inzetten van bassins voor het opslaan van zoet water om het in droge tijden te gebruiken draagt bij aan een grotere zoetwatervoorraad. Bassins kunnen ongewenste neveneffecten hebben op de landschappelijke kwaliteit en leggen beslag op een deel van het landbouwareaal. Om nadelige effecten te voorkomen is het aan te bevelen aan te sturen op het realiseren van meerwaarde zoals landschappelijke inpassing, het versterken van de biodiversiteit, een combinatie met zonnepanelen en het inzetten van bassins als bluswatervoorziening (Provincie Zeeland, 2021).

Figuur 1: Voorbeelden van bassins als aanjagers van landschapsontwikkeling (BoschSlabbers, 2021).

Het advies Landschappelijke inpassing zoetwaterbassins Zeeland (BoschSlabbers, 2021) geeft richtingen om kunstmatige zoetwaterbassins te ontwikkelen binnen mogelijkheden die de ruimtelijke kwaliteit van Zeeland biedt. Het rapport kijkt daarbij naar de (onderbouwing van) eisen aan locatie, vormgeving en landschappelijke inpassing (figuur 1) en geeft een verkenning van mogelijke combinaties met andere belangen en functies. Het doel van de studie is aandachtspunten te leveren voor de landschappelijke inpassing van waterbassins zonder afbreuk te doen aan de ruimtelijke kwaliteit. In het advies worden enkele voorbeelden gegeven hoe er in het beleid omgegaan kan worden met de uitwerking van principes in het landschap.

Wateropslag in de ondergrond

Figuur 2: DrainStore, situatie in de winter (Dooren et al. 2022).

In Zeeland komen zoetwatervoorraden voor in de duinen, kreekruggen en dekzandgronden. De van nature gevormde zoetwaterbellen worden meer en meer door boeren benut voor irrigatie. De ontwikkeling daarvan neemt de afgelopen jaren dermate toe dat dat de natuurlijke voorraden mogelijk zullen afnemen. De belvorming kan kunstmatig worden gestimuleerd door in dit soort gebieden het grondwaterpeil te verhogen, zoals in de Waterhouderij Walcheren is onderzocht in het zogenaamde Kreekruginfiltratiesysteem. Nog een stapje verder gaat de aanpak met een zogenaamde Freshmaker, waarbij onder de zoetwaterbel zout grondwater wordt onttrokken en daarboven zoet water wordt geïnfiltreerd. In zoute kwelgebieden wordt de infiltratie van regenwater belemmerd door de opwaartse stroming van zout kwelwater. Hierdoor ontstaan extreem dunne regenwaterlenzen en is de kans op verhoogde zoutgehaltes in de wortelzones groot. Een drainagesysteem aanleggen volgens het ontwerp van Drains2Buffer is bedoeld om deze dunne regenwaterlenzen te vergroten.

Freshmaker, Kreekruginfiltratiesysteem en Drains2Buffer zijn niet goed toepasbaar in gedraineerde gebieden met een dikke kleilaag. Het DrainStore-concept (drainagewater af te vangen en dit onder de kleilaag te bergen voor latere benutting) zou daar meer mogelijkheden bieden. Het DrainStore-concept bestaat uit sub-irrigatie en drainage met drainagebuizen (Drain), gekoppeld aan een systeem voor ondergrondse waterberging (Store). In de winterperiode wordt hemelwater zoveel mogelijk in de ondiepe bodem van een gedraineerd akkerbouwperceel vastgehouden door het drainagepeil op te zetten. Overtollig hemelwater wordt met infiltratieputten in de diepere ondergrond geïnfiltreerd. In het groeiseizoen wordt dit opgeslagen water samen met lokaal zoet grondwater weer onttrokken en toegediend aan de drains om peilen op te zetten en de gewassen onder de wortelzone te voorzien van water (=sub-irrigatie) (figuur 2 en 3). KWR heeft in samenspraak met Provincie Zeeland een praktijkproef gestart met als doel het DrainStore-concept in de praktijk verder te ontwikkelen en te testen op een akkerbouwperceel (25 ha) van de firma Meulwaeter in Kruiningen. Het verslag van deze proef staat in dit rapport (Dooren et al. 2022).

Er is in de provincie Zeeland veel onderzoek gedaan naar innovatieve technieken om de zoetwatervoorraad in de ondergrond te verhogen. Een overzicht van de resultaten staat op deze pagina.

In zijn algemeenheid vergt het opslaan van zoet water in de ondergrond maatwerk waarbij verschillende gebiedskenmerken de haalbaarheid en de meest geschikte vorm van ondergrondse wateropslag bepalen.

Figuur 3: DrainStore, situatie in de zomer (Dooren et al. 2022).

Wateropslag in natuurgebieden

Een andere optie is waterberging in natuurgebieden. De hoofdgedachte hierbij is zoet water te bergen in de natte maanden en het zoete water gebruiken in de droge maanden. Hierbij gelden twee randvoorwaarden:

  1. opslag van zoetwater in natuurgebieden is alleen mogelijk als de aanwezige natuurwaarden niet worden aangetast;
  2. de waterkwaliteit van het te bergen water moet zowel geschikt zijn voor de aanwezige natuur als voor landbouwkundig gebruik.
Figuur 4: Conceptueel toetsingskader voor de berging van zoet water in natuurgebieden voor landbouwdoeleinden (KWR, (2021).

KWR heeft een algemeen toetsingskader opgesteld met een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten voor de haalbaarheid van zoetwateropslag in natuurgebieden (figuur 2). De belangrijkste zijn waterbalans, waterpeildynamiek in het natuurgebied, kwaliteit van het water dat in het natuurgebied wordt opgeslagen, waterkwaliteit voor landbouw, randvoorwaarden van ecologie/natuurwaarden en monitoring en beheer van waterberging. Aan de hand van dit toetsingskader zijn quick scans uitgevoerd voor twee gebieden om de haalbaarheid van zoetwaterberging te evalueren op basis van bestaande informatie en gegevens, te weten de Zwaakse Weel en de inlagen ’s Gravenhoek en Oesterput aan de noordkant van Noord-Beveland. Voor de inlagen ’s-Gravenhoek en Oesterput worden potenties van waterberging gering geacht. Het gebied Zwaakse Weel biedt meer potentie voor de berging van zoet water en de levering van irrigatiewater in het vroege voorjaar en de nazomer. Daarvoor moet het winterpeil wel fors omhoog ten opzichte van het huidige peil (KWR, (2021).  




HZ University of Applied Sciences
Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Projectbureau Zeeweringen
Waterschap Scheldestromen
Provincie Zeeland
Deltares